داده‌اند و اين سخن از شخصى كه به اسلام اعتقاد راستين داشته باشد ، متصور نيست » . و اين تعبير از امام به زودى ، دلالت بسيار گويايى بر سقوط قول به انكار « نسخ » دارد كه هرگز چنين نظريه‌اى قابل دفاع و توجيه صحيح نيست ؛ زيرا مخالفت با عقل ، قرآن و سنت است . 4 - محمد بن على بن محمد شوكانى « 1 » قاضى القضات يمن ، در نقد ديدگاه ابو مسلم ، مىگويد : « ابو مسلم اصفهانى و كسانى كه نظريهء او را يك ديدگاه علمى قابل بحث مىشمارند ، از شريعت محمد - صلّى اللّه عليه و آله - آگاهى لازم را ندارند و نسبت به احكام آن جاهل و ناآگاه مىباشند » « 2 » . 5 - برخى از دانشمندان اسلامى در نقد نظريهء ابو مسلم و اذناب وى مىگويند : « به طور كلى روشن گشت انكار نظريهء « نسخ » كه از سوى ابو مسلم و پيروانش اظهار شده ، بدون ترديد ، باطل است ، چگونه باطل نباشد ، با آنكه مصالح بندگان خداوند و جوامع بشرى بر حسب دگرگونى زمان ، مكان ، نسلهاى بشرى هماره در تغيير و دگرگونى دايمى « 3 » است » . يعنى : عنصر زمان و مكان و مخاطبان احكام شرع در عصر فرويش وحى محمدى - صلّى اللّه عليه و آله - در وضع و تشريع قوانين حياتبخش قرآنى ، نقش تعيين كننده‌اى داشته است و صاحب شريعت كه خود آفريدگار عقل و حكمت است ، در تشريع قوانين خود آن را به كار بسته است : 6 - برخى از پژوهشگران قرآنى نيز به گزارش از ابو جعفر نحاس ، نظريهء وى را مخالفت با نص صريح قرآن كريم دانسته‌اند . و نص گفتار « نحاس » اين است « فمن المتأخرين من قال : ليس في كتاب اللّه عزّ و جل ناسخ و لا منسوخ و كابر العيان و اتبع غير سبيل المؤمنين »

--> ( 1 ) محمد بن على بن محمد شوكانى قاضى القضاة يمن ( ت ، 1252 ه . ق فتح القدير الجامع بين فنى الرواية و الدراية من علم التفسير ، ج 1 ، نوبت و تاريخ چاپ ندارد ، بيروت : دار المعرفة ص 126 . ( 2 ) ر . ك : على حسن العريض ، پيشين ، 196 به گزارش از « ارشاد الفحول » . ( 3 ) ر . ك : على حسن العريض ، همان ، به گزارش از اظهار الحق هندى رحمة اللّه .